Van een bierpakket op het fornuis naar een brouwerij op Ameland

We spreken Eva aan de keukentafel van de oude boerderij waar zij en haar man Doeke met hun gezin wonen. Op het erf waar vroeger koeien stonden, wordt nu bier gebrouwen. Naast de brouwerij ligt een biertuin waar gasten kunnen genieten van de proeverijen met lokale hapjes van het eiland.

De boerderij was ooit van Doekes opa, ook een Doeke. Dat ze hier terecht zouden komen was niet de bedoeling, ze zouden oud worden in het nieuwbouwhuis midden in het dorp. Maar toen de brouwerij steeds harder groeide én de oude familieboerderij in diezelfde periode vrij kwam, was de keuze snel gemaakt. En de rest is geschiedenis.

Maar zo begon het niet. Het begon met een verjaardagscadeau. Een bierbrouwpakket wel te verstaan. En een soeppan op het fornuis. “Ik gaf Doeke ooit een bierbrouwpakket voor zijn verjaardag,” vertelt Eva lachend. “Gewoon voor de grap.”Doeke hield van speciaalbier en leek het leuk om eens zelf iets te proberen. Dus stond er ineens een grote pan op het fornuis in de keuken.

Niet veel later verhuisde die pan naar de carport. “Daar stond hij dan,” zegt Eva. “Onder een afdakje, met een brander en een grote lepel.” De hoeveelheden werden langzaam groter. Eerst een paar flesjes, later tientallen liters tegelijk. Veel meer dan ze zelf ooit konden opdrinken. Via via kwam het bier uiteindelijk bij een slijterij terecht. Daarna begon het langzaam verder te groeien. Zonder strak ondernemersplan. Meer vanuit nieuwsgierigheid en plezier.

“Zo is het eigenlijk ontstaan,” zegt Eva. “Steeds een stapje verder.” Toch kwam er een moment waarop het niet meer alleen een hobby was. De oplages werden steeds groter. De pan onder de carport werd groter en groter. “We dachten toen echt: hier kunnen we wel even mee vooruit.” Ze lacht.  “Maar dat bleek dus niet zo te zijn.” Want het bier vond steeds makkelijker zijn weg over het eiland. Horeca wilde het graag schenken, winkels wilden het verkopen en steeds meer mensen wisten de brouwerij te vinden. Dat was precies het moment dat ze het dorp besloten in te ruilen voor de oude boerderij.

En daarmee kwamen ook nieuwe keuzes. “Wanneer is iets nog een hobby en wanneer wordt het een bedrijf?” zegt Eva. “Dat was best een zoektocht.” Heel lang financierden ze alles zelf. Gewoon met wat het bier opleverde. Een installatie van 200 liter kreeg een plek op de boerderij. Maar op een gegeven moment werkte dat ook niet meer. “Dan moet je ineens investeren. Een lening afsluiten. Risico nemen.” Ze kijkt even richting de brouwerij.  “Wij zijn van nature eigenlijk helemaal geen ondernemers.” Dus die stap voelde best groot. De brouwerij draaide toen en nog steeds niet los van de rest van hun leven op het eiland. Doeke werkt als buschauffeur en Eva staat voor de klas als docent biologie/scheikunde. Juist daardoor bleef het brouwen lange tijd voelen als iets wat ernaast bestond. Een hobby die langzaam uitgroeide tot iets veel groters. De grootste beslissing kwam toen ze besloten een installatie te kopen die tien keer groter was dan wat ze hadden. “Dan wordt het ineens serieus.”

Met de groei van de brouwerij groeide ook het assortiment. Nieuwe recepten, nieuwe stijlen en nieuwe smaken vonden hun weg naar de ketels. Toch is de lat verrassend eenvoudig. “De maatstaf is eigenlijk altijd: vindt Doeke het lekker?” Eva moet lachen. Doeke houdt van stevige, wat bittere bieren. Eva kijkt juist ook naar wat bezoekers lekker vinden en wat er speelt in de markt. Soms probeert ze een nieuwe stijl of smaakrichting voorzichtig te introduceren. Maar uiteindelijk moet het écht eerst langs de ballotagecommissie: “Als Doeke het niet lekker vindt, wordt het lastig,” zegt ze lachend.

Inmiddels heeft een moderne frisse IPA zijn goedkeuring gekregen, maar een volledig alcoholvrij bier heeft de eindstreep nog niet gehaald. Toch draait het voor Eva niet alleen om het brouwen van mooie lokale bieren. Sterker nog; ze is zelf helemaal niet zo’n bierdrinker. Wat ze minstens zo belangrijk vinden is hoe je iets maakt. Zeker op een eiland. “Omdat je hier op het eiland heel direct voelt dat je onderdeel bent van de omgeving,” zegt ze. “Alles wat je gebruikt, komt ergens vandaan en moet ook weer ergens naartoe, het liefst houden we dat cirkeltje op het eiland.”

Dat bewust omgaan met grondstoffen zit inmiddels verweven in bijna alles wat ze doen in de brouwerij, als onderdeel van het werk. “Hoe je als eilander ondernemer omgaat met grondstoffen vind ik heel belangrijk, wat doe je met wat er overblijft? En hoe zorg je dat je het eiland zo min mogelijk belast?” Een van de eerste dingen waar ze over gingen nadenken, was de bierbostel, de natte massa van granen die overblijft na het brouwen. In het begin lag dat er gewoon. Grote hoeveelheden tegelijk. “Toen dachten we: ja… wat moeten we hier eigenlijk mee?” vertelt Eva. Weggooien was geen optie. Ze klopte, behoorlijk letterlijk, aan bij de buurman, die veehouder is. “Die moest daar eerst wel even over nadenken,” zegt Eva lachend. “Van: gaan die dieren dat eigenlijk wel eten?” en vooral: “Verandert dit niet de unieke smaak van het vlees waar de buurman zo trots op was?”

Dat bleek beide uiteindelijk geen probleem. Inmiddels wordt de bierbostel na het brouwen opgehaald en gebruikt als veevoer. “Wat voor ons rest is, is voor de buurman waarde.” Volgens Eva zit daar precies de gedachte achter die ze belangrijk vindt: kijken hoe je processen die er tóch al zijn zo inricht dat het óf wat oplevert voor de omgeving óf wat oplevert voor jezelf. Dat geldt niet alleen voor de bostel. De brouwerij draait grotendeels op energie van zonnepanelen. Die energie slaan ze op in batterijen om ’s nachts opnieuw te gebruiken. Ook water krijgt binnen het proces meerdere functies.

“Hergebruik zit voor ons in heel veel kleine dingen,” zegt Eva. “In hoe je omgaat met restproducten, energie en water.” Ze vertelt er nuchter over, alsof het logisch is. En misschien is dat op een eiland ook wel zo. “Op een eiland ben je denk ik automatisch bewuster,” zegt ze. “Je leeft midden in de natuur en bent daar ook afhankelijk van.” Volgens haar zit er op de Wadden ook een bepaalde mentaliteit achter. “Je kijkt wat er is en wat je daarmee kunt doen,” zegt ze. “Dat zie je dus ook terug in hoe we omgaan met reststromen en energie van de brouwerij.” En juist die kleine keuzes maken uiteindelijk verschil, denkt ze. Niet door in één keer perfect duurzaam te zijn, maar door stap voor stap slimmer te werken. “Het belangrijkste is dat je begint en dat het onderdeel wordt van je routine.” Dat is voor haar misschien wel de kern van duurzaamheid op een eiland: niet groter denken, maar bewuster omgaan met wat er al is.

De brouwerij is inmiddels ook veel meer geworden dan alleen een plek waar bier wordt gemaakt. In de oude stal aan het woonhuis zit nu een proeflokaal en een biertuin, waar bezoekers van april tot november neerstrijken voor proeverijen met lokale hapjes van het eiland. Eva vertelt dat juist dat contact met mensen het werk extra leuk maakt. “Dat mensen hier binnenkomen en echt even zien hoe het gemaakt wordt,” zegt ze. “Dat ze niet alleen een biertje drinken, maar ook het verhaal erachter meekrijgen.” Tijdens proeverijen schenken ze verschillende eigen bieren, zoals de tripel Goäden Ferskiening, het blonde bier Oans há’tke en Bij ’t Roaie Hek, een streekbier gebrouwen met Amelander cranberry’s uit de Ballumer duinen. Op het terras kijken bezoekers uit op de brouwerij zelf.

Tussen de oude houten balken van de loods vertellen Eva en Doeke regelmatig over het brouwproces, de ingrediënten en hoe de brouwerij door de jaren heen is gegroeid. “Dat vinden mensen vaak het leukst,” zegt Eva. “Dat het hier nog echt voelt alsof het gewoon begonnen is aan huis.”

Voor de toekomst hoeft de brouwerij niet per se groter te worden. “Het moet vooral blijven kloppen.” Dat zegt ze meerdere keren tijdens het gesprek. Alsof dat misschien wel het belangrijkste uitgangspunt is geworden. Wel blijven ontwikkelen. Wel blijven zoeken naar manieren om slimmer en duurzamer te werken. Maar zonder de identiteit en daarmee de schaal te verliezen die bij hen past. “Daar zit voor mij echt de toekomst.”